Dzieci z Ukrainy w polskiej szkole: praktyczny przewodnik dla rodziców

Najważniejsze różnice

• Dodatkowy polski: teraz co najmniej 2 lekcje tygodniowo, najdłużej 24 miesiące. W komunikacie MEN z 2024 r. było to co najmniej 4 godziny i do 36 miesięcy. Jeśli ktoś podaje te stare liczby, opiera się na nieaktualnych przepisach.
• Egzamin ósmoklasisty: w ustawie o systemie oświaty jest już stałe rozwiązanie o ukończeniu szkoły podstawowej przez uczniów przybyłych z innych krajów (szczegóły w części o egzaminach).
• Asystent międzykulturowy: do 4 marca 2027 r. może nim być osoba bez polskiego obywatelstwa i bez dokumentu potwierdzającego znajomość polskiego, jeśli zna język na tyle, by pomagać uczniowi.
• Od 1 września 2027 r. ma obowiązywać przepis o podstawie programowej dodatkowej nauki polskiego. Szczegóły ma określić rozporządzenie.

Kto musi chodzić do szkoły

• Dziecko w wieku 6 lat: roczne przygotowanie przedszkolne („zerówka”) od września roku, w którym kończy 6 lat.
• Obowiązek szkolny: od września roku, w którym dziecko kończy 7 lat, do ukończenia szkoły podstawowej, najdłużej do 18. urodzin.
• Obowiązek nauki: po szkole podstawowej nauka jest obowiązkowa do 18. urodzin, np. w szkole ponadpodstawowej.
• Dzieci cudzoziemców korzystają z publicznych szkół na warunkach dotyczących obywateli polskich.

Dokumenty

• Klasę I przyjmuje się bez świadectw. Do klas II–VIII szkoła kwalifikuje na podstawie dokumentów: świadectwa, zaświadczenia lub innego dokumentu ze szkoły za granicą.
• Jeśli dokument nie pokazuje liczby lat nauki, wystarczy pisemne oświadczenie rodzica o sumie lat nauki.
• Rozporządzenie o przyjmowaniu cudzoziemców nie wymienia numeru PESEL ani tłumaczenia przysięgłego jako warunku przyjęcia. Zapytaj sekretariat, czego potrzebuje szkoła. PESEL ma znaczenie m.in. przy 800+.

Gdy nie ma dokumentów

Dyrektor przeprowadza rozmowę kwalifikacyjną i na tej podstawie przyjmuje ucznia do odpowiedniej klasy. Jeśli dziecko nie zna polskiego, rozmowa odbywa się w języku, którym się posługuje, a w razie potrzeby bierze w niej udział osoba znająca ten język. Szkoła może też wziąć pod uwagę wiek dziecka i opinię rodzica.

Gdy szkoła odmawia

Szkoła obwodowa przyjmuje dziecko z urzędu. Inna szkoła podstawowa i szkoła ponadpodstawowa przyjmują, jeśli mają wolne miejsca, a od odmowy jest ścieżka odwoławcza opisana niżej i na stronie o zapisach.

• Do 7 dni od odmowy: pisemny wniosek do dyrektora o uzasadnienie.
• Do 5 dni: szkoła przygotowuje uzasadnienie.
• Do 7 dni od otrzymania uzasadnienia: odwołanie do komisji odwoławczej w szkole, która ma 7 dni na decyzję.
• Potem można wnieść skargę do sądu administracyjnego.

Krok po kroku w szkole podstawowej

• Ustal szkołę obwodową dla adresu, pod którym dziecko mieszka w Polsce. Pomoże urząd gminy lub miasta.
• Skontaktuj się z sekretariatem i przekaż prośbę o przyjęcie (wzór poniżej).
• Przekaż posiadane dokumenty albo poproś o termin rozmowy kwalifikacyjnej.
• Od razu zapytaj o dodatkowy polski, pomoc nauczyciela i oddział przygotowawczy.

Przedszkole i zerówka

Do publicznego przedszkola dziecko z zagranicy przyjmuje się na zasadach rekrutacji jak dla obywateli polskich. W trakcie roku szkolnego decyduje dyrektor.

Inna szkoła niż obwodowa

Uczeń jest przyjmowany na wniosek rodzica, jeśli szkoła ma wolne miejsca. Szkoły sportowe, dwujęzyczne i oddziały międzynarodowe mają dodatkowe warunki, np. sprawdzian językowy, jeśli przygotowanie dziecka nie wynika z dokumentów.

Gdy szkoła obwodowa nie ma warunków

Jeśli przyjęcie wymagałoby zmian organizacyjnych w szkole, gmina może wskazać inną szkołę. Gdy i to nie jest możliwe, szkołę wskazuje kurator oświaty na wniosek gminy. Jeśli szkoła odsyła cię bez takiego wskazania, napisz do gminy i do kuratorium.

Obowiązki rodziców

Rodzice zgłaszają dziecko do szkoły i dbają o regularną obecność. Nieusprawiedliwiona nieobecność na co najmniej 50% dni zajęć w miesiącu oznacza niespełnianie obowiązku, które podlega egzekucji administracyjnej. Dlatego każdą nieobecność usprawiedliwiaj.

Dodatkowa nauka języka polskiego

• Organizuje ją organ prowadzący szkołę (zwykle gmina lub powiat), w szkole, do której chodzi dziecko. Godziny ustala dyrektor w porozumieniu z tym organem.
• Lekcje są indywidualne lub w grupach, w wymiarze pozwalającym opanować polski tak, by uczestniczyć w lekcjach, nie mniej niż 2 godziny lekcyjne tygodniowo.
• Dodatkowy polski i zajęcia wyrównawcze razem: najwyżej 5 lekcji tygodniowo na ucznia.
• Prawo dotyczy uczniów objętych obowiązkiem szkolnym lub obowiązkiem nauki.

Czego przepisy i list ministra nie rozstrzygają

W tekstach, które sprawdziliśmy, nie ma odpowiedzi, czy miesiące dodatkowego polskiego sprzed 1 września 2026 r. wliczają się do 24 miesięcy. Jeśli dziecko korzysta z tych lekcji od dawna, poproś dyrektora o pisemną odpowiedź, do kiedy zajęcia będą prowadzone. W razie wątpliwości zapytaj kuratorium.

Pomoc nauczyciela i asystent międzykulturowy

• Pomoc nauczyciela znająca język kraju pochodzenia: to prawo ucznia, najdłużej przez 12 miesięcy. Zatrudnia ją dyrektor.
• Asystent międzykulturowy: szkoła może go zatrudnić, ale ustawa nie nakłada takiego obowiązku. Pomaga w kontaktach ze szkołą i współpracuje z rodzicami.
• W roku 2026/2027 rządowy program „Przyjazna szkoła” dofinansowuje zatrudnianie asystentów, dlatego warto o to zapytać dyrektora.

Zajęcia wyrównawcze

Gdy nauczyciel przedmiotu stwierdzi różnice programowe, organizowane są dodatkowe zajęcia: 1 lekcja tygodniowo z danego przedmiotu, najdłużej przez 12 miesięcy.

Oddział przygotowawczy

• Organ prowadzący może go utworzyć, nie musi. Działa do końca roku szkolnego, w którym uczeń do niego trafił, a rada pedagogiczna może ten czas skrócić albo przedłużyć najwyżej o rok.
• Najwyżej 25 uczniów, co najmniej 6 godzin polskiego tygodniowo. Ucznia kwalifikuje zespół: dwóch nauczycieli oraz pedagog lub psycholog.
• Na wniosek rodzica i za zgodą organu prowadzącego może do niego chodzić uczeń innej szkoły.

Język ukraiński i ukraińska szkoła online

• Polskie przepisy, które sprawdziliśmy, nie uznają nauki online w ukraińskiej szkole za spełnianie obowiązku w Polsce w 2026/2027. Wyjątek z 2024 r. dotyczył tylko uczniów ostatniej klasy ukraińskiej szkoły w roku 2024/2025.
• Obowiązek spełnia się przez chodzenie do szkoły podstawowej, a także do szkoły za granicą lub przy przedstawicielstwie dyplomatycznym innego państwa w Polsce.
• Od 1 września 2026 r. także dzieci z Ukrainy obejmuje art. 37: dyrektor może zezwolić na naukę poza szkołą (edukacja domowa), z rocznymi egzaminami klasyfikacyjnymi w szkole. Zanim wybierzesz tę drogę, zapytaj ZUS o wpływ na 800+.
• Język i kulturę kraju pochodzenia może w szkole prowadzić konsulat lub stowarzyszenie danej narodowości, w porozumieniu z dyrektorem i za zgodą organu prowadzącego, jeśli zgłosi się co najmniej 7 uczniów: do 5 lekcji tygodniowo, a szkoła bezpłatnie udostępnia sale.

Warunki według ZUS

• Dziecko realizuje obowiązek w polskiej placówce edukacyjnej.
• Rodzic lub opiekun i dziecko mieszkają w Polsce.
• Rodzic lub opiekun jest aktywny zawodowo. Warunek nie dotyczy m.in. wniosku na dziecko z polskim obywatelstwem ani rodziców dzieci z orzeczoną niepełnosprawnością (ZUS podaje dokładne warunki).
• We wniosku podaje się numery PESEL rodzica i dziecka oraz składa oświadczenie, że dziecko chodzi w Polsce do szkoły lub przedszkola. ZUS zapowiedział comiesięczne sprawdzanie warunków.

Co możesz zrobić

• Świadczenie wynosi 800 zł miesięcznie na dziecko do 18. roku życia.
• Gdy dziecko zacznie naukę, zapytaj w sekretariacie, czy jest już wpisane do SIO.
• Okres świadczeniowy trwa od 1 czerwca 2026 r. do 31 maja 2027 r., a wnioski składa się tylko elektronicznie.
• Od decyzji ZUS można się odwołać do Prezesa ZUS w ciągu 14 dni od jej doręczenia.

Status UKR i dokument dziecka

Osoby, którym nadano PESEL UKR bez ważnego dokumentu podróży (często dzieci), miały potwierdzić tożsamość w urzędzie gminy do 31 sierpnia 2026 r. Według ZUS po tym terminie status zmienia się na NUE, a wraz z ochroną czasową wygasa prawo do 800+ i potrzebna jest nowa podstawa pobytu. Jeśli to twoja sytuacja, skontaktuj się z urzędem gminy i ZUS bez zwłoki.

Ministerstwo rodziny podaje, że obywatele Ukrainy z PESEL UKR mogą legalnie przebywać w Polsce do 4 marca 2027 r.

Egzamin ósmoklasisty 2027

• Terminy główne: polski 10 maja, matematyka 11 maja, język obcy 12 maja 2027 r. Termin dodatkowy: 9–11 czerwca. Wyniki: 6 lipca 2027 r.
• Dostosowanie dla cudzoziemca: osobny arkusz z polskiego i matematyki (polski do 195 minut, matematyka do 165), oddzielna sala, słownik dwujęzyczny. Język obcy pisze się na standardowym arkuszu, 110 minut.
• W tym roku szkoła informuje rodziców o dostosowaniach na piśmie do 20 listopada 2026 r. Rodzice odpowiadają w ciągu 3 dni roboczych, najpóźniej do 25 listopada. Jeśli nic nie dostałeś, zapytaj dyrektora już teraz.
• Języki obce na tym egzaminie: angielski, francuski, hiszpański, niemiecki, rosyjski, włoski. Zmiana języka w deklaracji jest możliwa do 10 lutego 2027 r.

Matura 2027

• Obowiązkowe są: polski (ustny i pisemny), matematyka (pisemna) i język obcy (ustny i pisemny), a do tego pisemny egzamin z jednego przedmiotu dodatkowego. Aby otrzymać świadectwo dojrzałości, z każdego przedmiotu obowiązkowego trzeba uzyskać co najmniej 30%.
• Język ukraiński jest na liście języków obcych na maturze. Pisemny termin główny: poziom podstawowy 6 maja, rozszerzony i dwujęzyczny 14 maja 2027 r.
• Dostosowanie dla cudzoziemca: do 30 minut więcej na każdy pisemny egzamin oprócz języków, do 15 minut więcej na ustny polski, oddzielna sala, słownik dwujęzyczny, a w razie uzasadnionej potrzeby szczególne zasady oceniania z polskiego. Arkusz jest standardowy.
• Deklarację maturalną składa się do 7 lutego 2027 r. To niedziela, więc złóż ją wcześniej. Po tym terminie nie można co do zasady zmienić przedmiotów. Wyniki i świadectwa: 9 lipca 2027 r.

Ukraińskie świadectwa: „nostryfikacja” i uznanie

• Do zapisu do szkoły nie potrzeba uznania przez kuratora: wystarczą dokumenty albo rozmowa kwalifikacyjna (z wyjątkiem branżowej szkoły II stopnia i szkoły policealnej).
• Gdy potrzebne jest potwierdzenie poziomu wykształcenia w Polsce, wniosek o uznanie świadectwa rozpatruje kurator oświaty. Słowo „nostryfikacja” dotyczy dokumentów uznanych do 31 marca 2015 r.; obecne przepisy mówią o uznaniu.
• Do wniosku: oryginał lub duplikat do wglądu albo kopia potwierdzona notarialnie, z apostille, oraz tłumaczenie na polski wykonane przez tłumacza przysięgłego. Gdy tłumaczenie napotyka trudne do usunięcia przeszkody, kurator może przyjąć inne.
• Osoba poszkodowana w wyniku konfliktu zbrojnego, która nie może przedstawić oryginału, może złożyć wniosek o potwierdzenie wykształcenia na podstawie innych dokumentów lub oświadczenia.

Skąd się bierze dostosowanie

Ustawa o systemie oświaty pozwala przystąpić do egzaminu w warunkach dostosowanych uczniowi cudzoziemcowi, któremu ograniczona znajomość polskiego utrudnia zrozumienie czytanego tekstu. Podstawą jest pozytywna opinia rady pedagogicznej. Dyrektor zaznacza sposoby dostosowania wskazane przez radę i zaakceptowane przez rodziców.

Na egzaminie ósmoklasisty nauczyciel może raz głośno odczytać teksty liczące 250 wyrazów lub więcej z arkusza z polskiego, jeśli poważne trudności w czytaniu wskazano w opinii rady. Słownik nie może dotyczyć języka, który jest zdawany; elektroniczny musi być na urządzeniu bez internetu.

Inna podstawa: trudności adaptacyjne

Uczeń objęty w szkole pomocą psychologiczno-pedagogiczną z powodu trudności adaptacyjnych po nauce za granicą może też mieć dostosowanie na podstawie pozytywnej opinii rady pedagogicznej. Porozmawiaj o tym z wychowawcą i pedagogiem.

Ukończenie szkoły podstawowej przez ucznia z zagranicy

• Do klasyfikacji końcowej liczą się oceny z ostatniej klasy oraz z przedmiotów zakończonych w niższych klasach, które uczeń realizował w Polsce. Przedmioty z pominiętych klas nie blokują ukończenia szkoły.
• Oceny muszą być pozytywne, a uczeń musi przystąpić do egzaminu. Kto tych warunków nie spełni, powtarza ostatnią klasę i przystępuje do egzaminu w tym roku.

Ukraiński poza listą języków obcych

Język ukraiński jako język mniejszości narodowej jest przedmiotem obowiązkowym na maturze tylko dla absolwentów szkół lub oddziałów z nauczaniem tego języka. Egzamin ósmoklasisty z matematyki po ukraińsku dotyczy wyłącznie uczniów szkół lub oddziałów, w których zajęcia prowadzi się w języku mniejszości.

Kto rozpatruje wniosek i ile to kosztuje

• Właściwy jest kurator oświaty według miejsca zamieszkania. Wyjątek: potwierdzenie wykształcenia bez oryginału dla osób ze statusem uchodźcy lub ochroną uzupełniającą rozpatruje kurator mazowiecki.
• Opłata dotyczy rozmowy sprawdzającej, jeśli kurator ją zarządzi. Osoby korzystające z potwierdzenia bez oryginału są z niej zwolnione.

Szkoła średnia

• Terminy rekrutacji do klas I ustala kurator oświaty do końca stycznia, a dyrektor szkoły do końca lutego podaje kryteria i listę przedmiotów. Terminy na rok 2027/2028 sprawdź na stronie swojego kuratorium.
• Uczeń z zagranicy: klasę lub semestr ustala się na podstawie dokumentów. Można też uwzględnić wiek ucznia i opinię rodzica, a gdy nie ma dokumentów, odbywa się rozmowa kwalifikacyjna.
• Technikum i szkoła branżowa wymagają też zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do praktycznej nauki zawodu.
• Szkoła policealna wymaga certyfikatu znajomości polskiego co najmniej na poziomie B1. Rozmowa kwalifikacyjna nie zastępuje tam dokumentów.

Studia

• NAWA podaje, że świadectwa objęte umowami międzynarodowymi, m.in. z Ukrainą, są uznawane automatycznie przy ubieganiu się o studia pierwszego stopnia i jednolite magisterskie, więc indywidualna informacja dyrektora NAWA nie jest potrzebna.
• Według przewodnika NAWA chodzi o świadectwo uzyskania pełnego wykształcenia średniego i atestat o pełnym średnim wykształceniu wydane od 20 czerwca 2006 r. Świadectwa wcześniejsze są uznawane za równoważne świadectwu dojrzałości na podstawie starszych umów.
• Od 1 lipca 2025 r. kuratorzy nie zajmują się już uprawnieniem do studiów na podstawie świadectw zagranicznych. Decyzje kuratora wydane wcześniej pozostają ważne.
• Opłat za studia stacjonarne po polsku nie pobiera się m.in. od cudzoziemca korzystającego z ochrony czasowej w Polsce lub mającego zezwolenie na pobyt stały. Warunki rekrutacji i wymagania językowe sprawdź w uchwale wybranej uczelni.