Szkoła skończona po latach: egzaminy eksternistyczne i nauka w szkole dla dorosłych

Dwie drogi do brakującego wykształcenia

Dorosły, który nie ukończył szkoły, ma dwie główne możliwości. Pierwsza to szkoła dla dorosłych — szkoła podstawowa lub liceum ogólnokształcące dla dorosłych, zwykle w trybie zaocznym. Druga to egzaminy eksternistyczne: samodzielne przygotowanie i zdanie egzaminów z poszczególnych przedmiotów przed okręgową komisją egzaminacyjną (OKE), bez chodzenia na zajęcia.

Egzaminy eksternistyczne obejmują zakres szkoły podstawowej dla dorosłych, liceum ogólnokształcącego dla dorosłych oraz kształcenia ogólnego w branżowej szkole I i II stopnia. Osoba, która zda wszystkie wymagane egzaminy, otrzymuje świadectwo — a po zakresie liceum może przystąpić do matury.

Kto może przystąpić

OKE dopuszcza do egzaminów osoby, które ukończyły 18 lat najpóźniej w pierwszym dniu egzaminu w sesji, w której zdają po raz pierwszy. Do egzaminów z zakresu liceum dla dorosłych lub branżowej szkoły I stopnia trzeba mieć ukończoną szkołę podstawową (albo gimnazjum). Do branżowej szkoły II stopnia — ukończoną branżową szkołę I stopnia, zasadniczą szkołę zawodową lub zdane odpowiednie egzaminy eksternistyczne.

Terminy, które trzeba znać

Egzaminy eksternistyczne odbywają się dwa razy w roku: w sesji zimowej (luty) i jesiennej (październik). Wniosek o dopuszczenie składa się do OKE nie później niż 2 miesiące przed rozpoczęciem sesji — na sesję październikową trzeba więc zdążyć do końca lipca, a przed sesją składa się też deklarację z listą przedmiotów i dowodem opłaty.

• Na zdanie wszystkich egzaminów jest 3 lata od pierwszej sesji; w uzasadnionych przypadkach dyrektor OKE może ten okres przedłużyć.
• Egzaminy są płatne, ale osoby w trudnej sytuacji materialnej mogą wnioskować o zwolnienie z całości lub części opłaty.
• Do wniosku dołącza się m.in. świadectwo ukończenia szkoły, która daje podstawę do dopuszczenia.

Zmiana od 2027 r.

Rozporządzenie z 31 marca 2026 r. dodaje do egzaminów eksternistycznych przedmiot edukacja obywatelska: w zakresie branżowej szkoły I stopnia od jesiennej sesji 2027 r., a w zakresie liceum ogólnokształcącego dla dorosłych od jesiennej sesji 2028 r. Nie dotyczy to osób, które zaczęły zdawać egzaminy wcześniej.

Jak się przygotować

Egzaminy eksternistyczne wymagają samodzielności. Najlepiej zacząć od informatorów CKE, które opisują wymagania i przykładowe zadania, a potem zaplanować naukę przedmiot po przedmiocie.

• Nie zdawaj wszystkiego naraz — rozłóż przedmioty na dwie–trzy sesje.
• Zacznij od przedmiotów, które pamiętasz najlepiej, żeby zbudować pewność.
• Rozważ kurs przygotowawczy albo konsultacje — część kosztów może pokryć urząd pracy, jeśli jesteś zarejestrowany.
• Jeśli wolisz regularne zajęcia i kontakt z nauczycielem, sprawdź szkołę dla dorosłych w swojej okolicy — publiczne są bezpłatne.